{"id":16,"date":"2021-05-19T21:21:38","date_gmt":"2021-05-19T18:21:38","guid":{"rendered":"http:\/\/umutarican.com\/blog\/?p=16"},"modified":"2021-07-22T15:46:19","modified_gmt":"2021-07-22T12:46:19","slug":"bitcoin-esler-arasi-elektronik-para-transfer-sistemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/umutarican.com\/blog\/bitcoin-esler-arasi-elektronik-para-transfer-sistemi.html","title":{"rendered":"Bitcoin: E\u015fler Aras\u0131 Elektronik Para Transfer Sistemi"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6zg\u00fcn \u00c7eviri: Umut ARICAN<\/p>\n\n\n\n

E\u015fler aras\u0131 elektronik para birimi, \u00e7evrimi\u00e7i bir finans kurulu\u015fundan ge\u00e7meden do\u011frudan bir taraftan di\u011ferine g\u00f6nderilecek \u00f6demeleri temsil eder. Dijital imzalar \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturur; ancak izinsiz harcamalar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in hala g\u00fcvenilir bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tarafa ihtiya\u00e7 duyuluyorsa, bu noktada t\u00fcm ana faydalar kaybolmaktad\u0131r. Biz ise, e\u015fler aras\u0131 bir a\u011f kullanarak izinsiz (\u00e7ifte) harcama sorununa bir \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6neriyoruz. A\u011f, i\u015flemleri, devam eden bir hash tabanl\u0131 i\u015f kan\u0131t\u0131 zincirine ekleyerek i\u015flemlerin zaman damgas\u0131n\u0131 olu\u015fturur ve yeniden olu\u015fturulmadan de\u011fi\u015ftirilemeyecek bir kay\u0131t (i\u015f kan\u0131t\u0131) olu\u015fturur. En uzun zincir, yaln\u0131zca tan\u0131k olunan olaylar\u0131n s\u0131ras\u0131n\u0131 kan\u0131tlamakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda en b\u00fcy\u00fck CPU g\u00fcc\u00fc havuzundan geldi\u011finin de kan\u0131t\u0131d\u0131r. CPU g\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu a\u011fa sald\u0131rmak i\u00e7in i\u015fbirli\u011fi yapmayan d\u00fc\u011f\u00fcmlerin kontrol\u00fcndedir. B\u00f6yle oldu\u011fu s\u00fcrece kullan\u0131c\u0131lar en uzun zinciri \u00fcretecekler ve sald\u0131rganlar\u0131 her seferinde alt edeceklerdir. Temelde, a\u011f \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir altyap\u0131ya ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. Mesajlar\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131nda ise “olabildi\u011fi kadar”” kural\u0131 ge\u00e7erli olmaktad\u0131r. D\u00fc\u011f\u00fcmler diledikleri vakit a\u011fdan kopabilmektedirler ve d\u0131\u015far\u0131da kald\u0131klar\u0131 s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fen t\u00fcm i\u015flemlerin kan\u0131t\u0131 olan en uzun i\u015f kan\u0131t\u0131 zincirini onaylayarak a\u011fa tekrar kat\u0131labilmektedirler.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Giri\u015f<\/h2>\n\n\n\n

\u0130nternet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla al\u0131\u015fveri\u015f g\u00fcn\u00fcm\u00fczde neredeyse tamamen, g\u00fcvenilir olduklar\u0131 farz edilen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc partilere, yani elektronik i\u015flemleri ger\u00e7ekle\u015ftiren finansal kurumlara ba\u011f\u0131ml\u0131 gelmi\u015ftir. Bu yap\u0131 bir\u00e7ok i\u015flemde ola\u011fan bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnse de “g\u00fcven temelli” zay\u0131f bir i\u015f modelidir. Finansal kurulu\u015flar yap\u0131lar\u0131 gere\u011fi arabuluculuktan s\u0131yr\u0131lamamaktad\u0131rlar, bu a\u00e7\u0131dan bankac\u0131l\u0131k sistemlerinde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan i\u015flemler pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6te yandan, arabuluculuk i\u015flemlerinin maliyetleri transfer maliyetini y\u00fckseltmekte ve bu durum da k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6deme i\u015flemlerini engellemektedir. Bununla birlikte, geri al\u0131namayan hizmetler i\u00e7in geri al\u0131namayan \u00f6demeler al\u0131nmas\u0131 imkan\u0131 yoktur, bu da ektra masraf demektir. Yap\u0131lan i\u015flemleri geri d\u00f6nd\u00fcrme ihtimali artt\u0131k\u00e7a g\u00fcvenme ihtiyac\u0131 da paralel olarak artmaktad\u0131r. Bu noktada ise t\u00fcccarlar m\u00fc\u015fterilere daha da \u015f\u00fcpheyle bakmal\u0131 ve olabildi\u011fince fazla bilgi almak i\u00e7in onlar\u0131 zorlamal\u0131d\u0131rlar. Bu anlamda ise, bir miktar doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelmektedir. T\u00fcm bu belirsizlikler ve masraflar y\u00fczy\u00fcze, geleneksel al\u0131\u015fveri\u015fte fiziki para kullanarak ortadan kald\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Fakat online \u00f6demelerde g\u00fcven duyulacak bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc parti olmadan para aktar\u0131m\u0131 yap\u0131lmas\u0131 imkans\u0131zd\u0131r, uygun bir mekanizma geli\u015fmemi\u015ftir. Bu anlamda, ortaya \u00e7\u0131kan ihtiya\u00e7 ise, g\u00fcven temeli yerine \u015fifrelemeye dayal\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc partiye gerek duymayan bir para transfer sistemidir. Geri al\u0131nmas\u0131 imkans\u0131z olan b\u00f6yle bir yap\u0131da ise taraflar doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131ktan korunmu\u015f olunacaklard\u0131r. Bu makalede, e\u015ften e\u015fe ger\u00e7ekle\u015fen, bir zaman damgas\u0131 sunucusuyla i\u015flemlerin tarihsel s\u0131ras\u0131n\u0131 kan\u0131tlayan ve \u00e7ift tarafl\u0131 harcama problemine \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan bir yap\u0131dan bahsedece\u011fiz. Bu sistemde g\u00fcvenilir d\u00fc\u011f\u00fcmler, sald\u0131rgan d\u00fc\u011f\u00fcmlerden fazla CPU g\u00fcc\u00fcn\u00fc bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece t\u00fcm i\u015flemler g\u00fcvenlidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015flemler<\/h2>\n\n\n\n

Elektronik para, \u00f6z\u00fcnde dijital imzalardan olu\u015fan bir zincir olarak tan\u0131mlanabilir. Para transfer s\u00fcrecinde ise, her bir imza sahibi kendisine ula\u015fan paray\u0131 bir sonraki kullan\u0131c\u0131ya g\u00f6nderir ve bunu; kendi dijital imzas\u0131n\u0131, bir \u00f6nceki i\u015flemin \u00f6zetini (hash) ve sonraki i\u015flemin a\u00e7\u0131k anahtar\u0131n\u0131 imzalayarak ger\u00e7ekle\u015ftirir ve bu imzalar\u0131 paran\u0131n sonuna ekler. \u00d6deme alan tarafa da sahiplik zincirini do\u011frulamak i\u00e7in imzalar\u0131 onaylar.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Buradaki sorun ise; \u00f6deme alan taraf, zincirde yer alan taraflardan birinin \u00f6demeyi kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilememektedir. Bu soruna g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak ise; merkezi bir otoritenin (banka veya merkez olabilir) her bir i\u015flemde izinsiz harcama olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetlemesidir.<\/p>\n\n\n\n

Kriptoparalarda yap\u0131lan her i\u015flemden sonra para merkeze geri d\u00f6ner ve yerine yeni bir para piyasaya s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Merkez taraf\u0131ndan piyasaya s\u00fcr\u00fclen paralar\u0131n izinsiz olarak harcanmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olabiliriz. E\u015fler aras\u0131 para aktarma sistemindeki sorun, her bir i\u015flemin bir merkez \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclmesidir. Bu y\u00fczden \u00f6deme alan taraf\u0131n, paran\u0131n \u00f6nceki sahiplerinin herhangi bir \u00e7ekim yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 onaylayabilece\u011fi bir sisteme ihtiya\u00e7 duymaktay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Sundu\u011fumuz \u00e7\u00f6z\u00fcmdeki sorun ise; e\u015fler aras\u0131 para aktar\u0131m sisteminin t\u00fcm kaderinin her i\u015flemin banka gibi bir merkezi kurulu\u015fun \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclmesidir. \u00d6demeyi alan ki\u015finin paran\u0131n \u00f6nceki sahiplerinin daha \u00f6nce ba\u015fka bir i\u015flem imzalamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulayabilmemiz gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcncel versiyonda ise sadece ilk i\u015flem \u00f6nemli, sonras\u0131ndaki i\u015flemler dikkate al\u0131nmamakta. Bir i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fini tespit etmenin en iyi ve tek yolu ise \u015fuan i\u00e7in t\u00fcm i\u015flemlerden haberdar olmakt\u0131r. Merkez \u00fczerinden yap\u0131lan aktar\u0131mlarda, merkez t\u00fcm i\u015flemleri tespit edebildi\u011fi i\u00e7in hangi i\u015flemin \u00f6nce geldi\u011fine karar verebilmektedir. G\u00fcvenilir bir merkez olmadan bu i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ise zincirdeki t\u00fcm i\u015flemler a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ilan edilmeli ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, i\u015flem ger\u00e7ekle\u015fme s\u0131ras\u0131 konusunda hemfikir olmal\u0131d\u0131r. \u00d6deme alan taraf\u0131n harcama sahibinin \u00f6deme yapt\u0131\u011f\u0131 taraf oldu\u011fu di\u011fer d\u00fc\u011f\u00fcmlerin \u00e7o\u011fu taraf\u0131ndan onaylanmal\u0131, ihtiya\u00e7 duyulan sistem budur.<\/p>\n\n\n\n

Zaman Damgas\u0131 Sunucusu<\/h2>\n\n\n\n

\u00d6nerdi\u011fimiz \u00e7\u00f6z\u00fcm ise bir zaman damgas\u0131 sunucusu sayesinde i\u015flemektedir. Bir zaman damgas\u0131 sunucusu, damgalanmay\u0131 bekleyen bir i\u015flem blo\u011funun \u00f6zetini kaydeder ve bu \u00f6zeti Usenet gibi mecralarda a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde yay\u0131nlar. Bu mesaj yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 anda i\u015flemin var oldu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Her bir zaman damgas\u0131 \u00f6zeti, i\u00e7erisinde bir \u00f6nceki zaman damgas\u0131n\u0131 i\u00e7erir ve b\u00f6ylelikle bir zincir olu\u015fur. Eklenen her bir i\u015flem \u00f6ncekileri g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u0130\u015f Kan\u0131t\u0131<\/h2>\n\n\n\n

Bir e\u015ften di\u011ferine ula\u015fan bir zaman damgas\u0131 sunucusu i\u015flemi uygulanmas\u0131 i\u00e7in Usenet gibi bir gazete kullanmak yerine Adam Back’\u0131n Hashcash sistemi gibi \u00e7al\u0131\u015fan bir i\u015f kan\u0131t\u0131 sistemine ihtiya\u00e7 duymaktay\u0131z. Bu sistemin temelinde, SHA-256 gibi bir \u00f6zet fonksiyonunda \u00f6zet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n belli bir say\u0131da 0 biti ile ba\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir ama\u00e7 de\u011ferin aranmas\u0131 yatar. Ortalama gerekli i\u015f y\u00fck\u00fc \u00f6zette ama\u00e7lanan ve tek bir \u00f6zet hesaplamas\u0131yla s\u0131nanabilen 0 bitlerinin say\u0131s\u0131 ile \u00fcssel olarak orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Zaman damgas\u0131 a\u011f\u0131 i\u00e7in i\u015f kan\u0131t\u0131 modelini ise, blok \u00f6zeti istenen say\u0131da 0 biti ile ba\u015flay\u0131ncaya kadar blo\u011fun i\u00e7indeki bir ama\u00e7 de\u011ferinin de\u011fi\u015ftirilmesi \u00fczerine kurgulamaktay\u0131z. \u0130\u015f kan\u0131t\u0131n\u0131 elde edecek CPU t\u00fcketimi ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra ise, blok ayn\u0131 i\u015flemi tekrarlamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece de\u011fi\u015ftirilemez. Zincire sonradan eklenen t\u00fcm bloklar bir \u00f6nceki bloklara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden de\u011fi\u015fim i\u015flemi olacaksa sonraki t\u00fcm bloklar tekrar hesaplanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u0130\u015f kan\u0131t\u0131 sistemi, \u00e7o\u011funlu\u011fun karar\u0131n\u0131n temsil edilmesi sorununu da \u00e7\u00f6zmektedir. \u00c7o\u011funluk karar\u0131 IP adresleri temel al\u0131narak hesaplansayd\u0131, \u00e7oklu IP adresine sahip olan doland\u0131r\u0131c\u0131larca sustimal edilebilirdi. S\u00f6z konusu i\u015f kan\u0131t\u0131 y\u00f6nteminde ise 1 CPU 1 oya e\u015fit olmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funluk karar\u0131, en fazla i\u015flemin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en uzun zincir taraf\u0131ndan temsil edilir. CPU i\u015flemlerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu g\u00fcvenilir d\u00fc\u011f\u00fcmlerin taraf\u0131ndaysa, sald\u0131rgan olarak alg\u0131lanan di\u011fer d\u00fc\u011f\u00fcmler sistem taraf\u0131ndan bertaraf edilecektir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nceki bloklardan birini de\u011fi\u015ftirmek isteyen bir korsan, sonraki bloklardaki t\u00fcm i\u015flemleri tekrar ger\u00e7ekle\u015ftimeli ve g\u00fcvenilir d\u00fc\u011f\u00fcmlerin zincir say\u0131s\u0131n\u0131 ge\u00e7melidir. Makalenin devam\u0131nda, yeni bloklar eklendi\u011fi s\u00fcrece, yava\u015f ilerleyen bir sald\u0131rgan\u0131n yeni i\u015flemlere yeti\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcssel olarak azald\u0131\u011f\u0131ndan bahsedece\u011fiz. Artan donan\u0131m h\u0131z\u0131na ve de\u011fi\u015fken aktif d\u00fc\u011f\u00fcm say\u0131s\u0131na ayak uydurmak i\u00e7in, i\u015f kan\u0131t\u0131n\u0131n zorluk seviyesi saatte ortalama blok i\u015flem hedefini tutturmak \u00fczere tekrar ayarlanmaktad\u0131r. Blok \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00fcretiliyorsa zorluk seviyesi y\u00fckselmektedir.<\/p>\n\n\n\n

A\u011f<\/h2>\n\n\n\n

A\u011f\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ad\u0131mlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir:
\u2022 Yeni her bir i\u015flem t\u00fcm d\u00fc\u011f\u00fcmlere da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r.
\u2022 Her d\u00fc\u011f\u00fcm yeni i\u015flemi bir blog i\u00e7erisinde toplar.
\u2022 Her d\u00fc\u011f\u00fcm kendi blo\u011fu i\u00e7inde bir i\u015f kan\u0131t\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.
\u2022 \u0130\u015f kan\u0131t\u0131n\u0131 tespit eden d\u00fc\u011f\u00fcm bunu dizideki t\u00fcm di\u011fer d\u00fc\u011f\u00fcmlere aktar\u0131r.
\u2022 Di\u011fer d\u00fc\u011f\u00fcmler ise, blok i\u00e7esirisinde t\u00fcm i\u015flemler ge\u00e7erliyse ve daha \u00f6nceden harcama olmad\u0131ysa, blo\u011fu onaylarlar.
\u2022 D\u00fc\u011f\u00fcmler bir sonraki blo\u011fu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya koyulduklar\u0131nda \u00f6nceki blo\u011fun \u00f6zetini de yeni blo\u011fa dahil ederler, b\u00f6ylece blo\u011fu kabul ettiklerini g\u00f6stermi\u015f olurlar.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fc\u011f\u00fcmler, her i\u015flem s\u0131ras\u0131nda, en uzun zincirin g\u00fcvenilir oldu\u011funu varsayarlar ve zinciri uzatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. E\u011fer iki d\u00fc\u011f\u00fcm ayn\u0131 s\u0131radaki blo\u011fun farkl\u0131 varyasyonlar\u0131n\u0131 e\u015f zamanl\u0131 olarak bulup yay\u0131nlarlarsa baz\u0131 d\u00fc\u011f\u00fcmler birini di\u011ferinden \u00f6nce alabilecektir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6yle bir durumda ise, d\u00fc\u011f\u00fcmler ilk blo\u011fu g\u00fcvenilir olarak kabul ederler ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ederler. Ancak di\u011fer dal\u0131 da, sonradan uzama ihtimaline kar\u015f\u0131, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere saklarlar. Bu beraberlik ise zincirlerden biri daha uzun hale geldi\u011finde bozulmu\u015f olacak ve d\u00fc\u011f\u00fcmler daha da uzayan di\u011fer dal\u0131n \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edeceklerdir.<\/p>\n\n\n\n

Zincire eklenen yeni i\u015flemlerin t\u00fcm d\u00fc\u011f\u00fcmlere ula\u015fmas\u0131 zorunlu de\u011fildir. Yeterli d\u00fc\u011f\u00fcme ula\u015ft\u0131klar\u0131nda k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde bir blokta yer al\u0131rlar. Blok yay\u0131nlar\u0131 mesaj kay\u0131plar\u0131na kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. E\u011fer d\u00fc\u011f\u00fcmlerden biri bir blo\u011fu alamad\u0131ysa, bir sonraki ald\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada kay\u0131p olan\u0131 farkeder ve talepte bulunur.<\/p>\n\n\n\n

Te\u015fvik<\/h2>\n\n\n\n

Temel kural gere\u011fi, bloktaki i\u015flem bu blo\u011fu yaratan\u0131n sahip olaca\u011f\u0131 yeni bir paray\u0131 dola\u015f\u0131ma s\u00fcrece\u011fi \u00f6zel bir i\u015flemdir. Bu ise d\u00fc\u011f\u00fcmlerin a\u011f\u0131 desteklemelerini sa\u011flar. Madalyonun di\u011fer taraf\u0131nda ise, para basacak bir merkezi banka olmad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131, paran\u0131n dola\u015f\u0131ma girmesi b\u00f6ylelikle sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Sabit bir hacimdeki paran\u0131n s\u00fcrekli olarak piyasaya s\u00fcr\u00fclmesini, alt\u0131n madencilerinin s\u00fcrekli olarak piyasaya alt\u0131n s\u00fcrmesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Bu projede ise, t\u00fcketilen \u015fey elektrik ve CPU g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Te\u015fvik ise i\u015flem \u00fccretlerinden elde edilmektedir. E\u011fer bir i\u015flemin \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 girdilerinden azsa, aradaki fark i\u015flem \u00fccreti olarak i\u015flemi i\u00e7eren blo\u011fun te\u015fvik miktar\u0131na kat\u0131l\u0131r. \u00d6nceden belirlenmi\u015f miktardaki para dola\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra te\u015fvik tamamen i\u015flem \u00fccretinden elde edilir ve enflasyon s\u0131f\u0131ra indirilir.<\/p>\n\n\n\n

Te\u015fvik ise, d\u00fc\u011f\u00fcmlerin g\u00fcvenilir olarak kalmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. E\u011fer kurnaz bir sald\u0131rgan b\u00fct\u00fcn g\u00fcvenilir d\u00fc\u011f\u00fcmlerden daha fazla i\u015flem g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00fcst\u00fcnde toplamay\u0131 ba\u015farabilirse, elde etti\u011fi bu g\u00fcc\u00fc insanlar\u0131n \u00f6demelerini \u00e7almak i\u00e7in mi, yoksa yeni para \u00fcretmek i\u00e7in mi kullanaca\u011f\u0131na karar vermek zorundad\u0131r. Oyunu kural\u0131na g\u00f6re oynamak zorundad\u0131r. Sistemi aldatarak kendi zenginli\u011fini riske sokmaktansa, kurallara uymal\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir hareket bi\u00e7imi doland\u0131r\u0131c\u0131ya herkesin toplam\u0131ndan daha fazla para kazand\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n

Disk alan\u0131ndan tasarruf<\/h2>\n\n\n\n

Bir paran\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en son i\u015flem yeteri kadar blo\u011fun alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6ncesindeki harcama i\u015flemleri, bar\u0131nd\u0131rma alan\u0131ndan tasarruf etmek i\u00e7in silinebilirler. Blo\u011fun \u00f6zetini bozmadan bunu sa\u011flamak i\u00e7in, i\u015flemler bir Merkle a\u011fac\u0131nda bar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131r ve sadece k\u00f6k\u00fc blo\u011fun \u00f6zetine eklenir. Eski bloklar ise a\u011fa\u00e7 dallar\u0131 budanarak s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir. Ara \u00f6zetlerin saklanmas\u0131na gerek olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bir blok ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, i\u015flemler hari\u00e7, yakla\u015f\u0131k olarak 80 byte uzunlu\u011fundad\u0131r. Her 10 dakikada bir yeni blok \u00fcretildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, 80 bayt x 6 x 24 x 365 = 4.2 MB\/ YIL olarak hesaplanmaktad\u0131r. 2008 y\u0131l\u0131nda tipik bilgisayar sistemlerinin 2GB RAM ile sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Moore yasas\u0131 baz al\u0131narak; senede 1.2 GB b\u00fcy\u00fcme \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcyle, blok ba\u015fl\u0131klar\u0131 haf\u0131zada saklansa bile, saklama konusu bir engel te\u015fkil etmeyecektir.<\/p>\n\n\n\n

Basitle\u015ftirilmi\u015f \u00d6deme Do\u011frulamas\u0131<\/h2>\n\n\n\n

Tamamlanm\u0131\u015f bir d\u00fc\u011f\u00fcme ula\u015fmadan da \u00f6demeleri do\u011frulamak m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir. \u0130\u015flem sahibi sadece en uzun i\u015f-kan\u0131t\u0131 zincirine kat\u0131lan bloklar\u0131n ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 saklamal\u0131d\u0131r. En uzun zincire ula\u015ft\u0131\u011f\u0131na emin oluncaya kadar a\u011fdaki d\u00fc\u011f\u00fcmleri sorgular, blok ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 toplar ve ard\u0131ndan i\u015flemi damgaland\u0131\u011f\u0131 blo\u011fa ekleyen Merkle dal\u0131n\u0131 elde etmi\u015f olur. Kullan\u0131c\u0131 i\u015flemi kendi ba\u015f\u0131na do\u011frulayamaz. Ancak, zincirdeki bir b\u00f6l\u00fcm ile ili\u015fkilendirerek bir a\u011f d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn\u00fcn kabul edildi\u011fini g\u00f6recektir. Sonras\u0131nda ise, s\u00fcrece eklenen bloklar da a\u011f\u0131n i\u015flemi kabul etti\u011fine onay verirler.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bu nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc, do\u011frulama, g\u00fcvenli d\u00fc\u011f\u00fcmler a\u011f\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flad\u0131klar\u0131 s\u00fcrece g\u00fcvenilirdir. Hesaplama y\u00fck\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011funlu\u011fu sald\u0131rgan\u0131n kontrol\u00fcndeyse a\u011f savunmas\u0131zd\u0131r. A\u011f d\u00fc\u011f\u00fcmleri i\u015flemleri kendileri do\u011frulayabilir. Ancak, basitle\u015ftirilmi\u015f y\u00f6ntem, sald\u0131rgan\u0131n a\u011f\u0131 ele ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcre boyunca \u00fcretti\u011fi yapay i\u015flemler ile kand\u0131r\u0131labilir. Bu probleme kar\u015f\u0131 ise, korunma stratejileri yer almaktad\u0131r. Bu strajeleden biri, a\u011f d\u00fc\u011f\u00fcmlerinin ge\u00e7ersiz bir blo\u011fu tespit ettiklerinde alarm vererek kullan\u0131c\u0131dan t\u00fcm blo\u011fu ve \u015f\u00fcpheli i\u015flemleri y\u00fcklemesini istemektir. Daha s\u0131k aral\u0131klarla \u00f6deme alan i\u015fyerleri, g\u00fcvenliklerini sa\u011flama konusunda daha ba\u011f\u0131ms\u0131z olmak ve daha h\u0131zl\u0131 do\u011frulama yapabilmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck ihtimalle kendi a\u011f d\u00fc\u011f\u00fcmlerini i\u015fletmeyi talep edeceklerdir.<\/p>\n\n\n\n

De\u011ferleri Birle\u015ftirme ve B\u00f6lme<\/h2>\n\n\n\n

Her bir paray\u0131 tek tek takip etmek zor olsa da m\u00fcmk\u00fcn. Ancak, havale edilecek her kuru\u015f i\u00e7in farkl\u0131 bir i\u015flem y\u00fcr\u00fctmek pek de pratik de\u011fil. De\u011ferin birle\u015ftirilebilmesi ve b\u00f6l\u00fcnebilmesi i\u00e7in t\u00fcm i\u015flemler birden \u00e7ok girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131dan olu\u015fmaktad\u0131rlar. Genelde, ya \u00f6nceki b\u00fcy\u00fck bir i\u015flemden tek bir girdi al\u0131n\u0131r ya da k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlar\u0131 bir araya getiren birden fazla girdi yer al\u0131r. En \u00e7ok iki \u00e7\u0131kt\u0131 olur: Bunlardan birisi \u00f6deme tutar\u0131, varsa di\u011fer ise paray\u0131 g\u00f6nderen tarafa iade edilen para \u00fcst\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Unutulmamal\u0131d\u0131r ki; dallanma, yani her bir i\u015flemin bir\u00e7ok farkl\u0131 i\u015fleme ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 ve o i\u015flemlerin daha da fazla i\u015fleme ba\u011fl\u0131 bulunmalar\u0131 asl\u0131nda bir sorun de\u011fildir. Hi\u00e7bir zaman i\u015flem ge\u00e7mi\u015finin tam bir kopyas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartmaya gerek olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Gizlilik<\/h2>\n\n\n\n

Standart bankac\u0131l\u0131kta, sistem bilgiye eri\u015fim yetkisini ilgili partiler ve g\u00fcvenilir bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc partiyle s\u0131n\u0131rlayarak bir seviyeye kadar gizlili\u011fi muhafaza eder. T\u00fcm i\u015flemlerin a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde beyan edilmesi kural\u0131 ise bu y\u00f6ntemi kullan\u0131\u015fs\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r. Ancak, bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ba\u015fka bir noktadan keserek hala gizlilik sa\u011flanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. A\u00e7\u0131k anahtarlar\u0131 isimsizle\u015ftirerek bu sa\u011flanabilir. D\u0131\u015far\u0131dan, bir taraf\u0131n bir ba\u015fka tarafa belli bir miktarda \u00f6deme g\u00f6nderdi\u011fi izlenebilir. Ancak, i\u015flemi kimin yapt\u0131\u011f\u0131na dair bir bilgi yer almamaktad\u0131r. Bu durum, borsalar\u0131n i\u015flemlerle ilgili beyan ettikleri bilgi seviyesine benzemektedir. Teker teker, her al\u0131m-sat\u0131m i\u015fleminin miktar\u0131 ve zaman\u0131 herkesin g\u00f6rebilece\u011fi \u015fekilde beyan edilir; ancak i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015ftiren taraflar\u0131n kimlikleri gizli kalacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ek bir engel olarak ise, a\u00e7\u0131k anahtar\u0131n sahibi ile ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 gizlemek i\u00e7in her bir i\u015flemde yeni bir anahtar \u00e7ifti kullan\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. \u00c7ok girdi yap\u0131lan i\u015flemlerde, bir miktar ili\u015fkilendirme illaki ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu durum ise, i\u015flemin girdilerinin ayn\u0131 \u015fahsa ait oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Korkulan durum ise, anahtar\u0131n sahibinin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 halinde, ayn\u0131 kullan\u0131c\u0131ya ait di\u011fer i\u015flemlerin de belli olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hesaplamalar<\/h2>\n\n\n\n

G\u00fcvenilir zincirden farkl\u0131 ve daha seri bir bi\u00e7imde bir zincir olu\u015fturmak isteyen bir sald\u0131rgan senaryosu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. \u015eah\u0131s bunu ba\u015farsa bile, yoktan para \u00fcretmek ya da bir paray\u0131 ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fmak gibi s\u00fcre\u00e7ler kar\u015f\u0131s\u0131nda sistem savunmas\u0131z de\u011fildir. D\u00fc\u011f\u00fcmler ge\u00e7ersiz i\u015flemler serisini \u00f6deme olarak onaylamaz. G\u00fcvenilir d\u00fc\u011f\u00fcmler hi\u00e7bir \u015fekilde bu sahte bloklar\u0131 onaylamazlar. Sald\u0131rgan sadece kendi i\u015flemlerini de\u011fi\u015ftirip yollad\u0131\u011f\u0131 paray\u0131 geri almak i\u00e7in \u00e7abalayabilir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcr\u00fcst zincir ile sald\u0131rgan aras\u0131ndaki rekabeti Binomyal Rastgele Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f olarak tarif edebiliriz. G\u00fcvenilir zincirin bir blok uzamas\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 olma durumunu g\u00f6sterir ve zinciri 1 puan \u00f6ne ge\u00e7erir. Sald\u0131rgan\u0131n zincirinin bir blok ileri uzamas\u0131 ise ba\u015far\u0131s\u0131z\u0131k olarak say\u0131l\u0131r ve fark\u0131 -1 puan kadar d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Korsan\u0131n bu fark\u0131 kapatma ihtimalini ise “Kumarbaz\u0131n \u0130flas\u0131” problemine benzetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. S\u0131n\u0131rs\u0131z krediye sahip olan bir kumarbaz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bor\u00e7lanarak oyuna ba\u015flas\u0131n ve kafa kafaya durumuna gelebilmek i\u00e7in sonsuz kere deneme yapma yetkisine sahip olsun. Korsan\u0131n d\u00fcr\u00fcst zincirle kafa kafaya gelme ihtimalinin hesaplanmas\u0131 \u015f\u00f6yle yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

p = g\u00fcvenilir bir d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn s\u0131radaki blo\u011fu bulma ihtimali
q = korsan\u0131n s\u0131radaki blo\u011fu bulma ihtimali
qz = korsan\u0131n z blok geriden ba\u015flayarak beraberli\u011fi yakalama ihtimali<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

p > q olarak varsayarsak, korsan\u0131n yeti\u015fmek zorunda oldu\u011fu blok say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a ihtimal \u00fcssel olarak azalacakt\u0131r. E\u011fer korsan, kendi aleyhine i\u015fleyen ihtimaller kar\u015f\u0131s\u0131nda ilk ba\u015flarda \u015fansl\u0131 bir seri atak yapamazsa, daha da geride kalacak ve geri kald\u0131k\u00e7a da kazanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok denecek kadar azalacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Pekala, bu sefer de, alacakl\u0131 taraftaki ki\u015finin, g\u00f6nderenin i\u015flemi de\u011fi\u015ftiremeyece\u011finden emin olana kadar ge\u00e7en s\u00fcrenin ne oldu\u011funu ve alacakl\u0131n\u0131 ne kadar bekleyece\u011fini hesaplayal\u0131m. G\u00f6nderen taraf\u0131n bir sald\u0131rgan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu ki\u015fi, al\u0131c\u0131y\u0131 para \u00f6dedi\u011fine bir s\u00fcreli\u011fine inand\u0131rmak istiyor. Bir s\u00fcre sonra ise, yapt\u0131\u011f\u0131 transfer i\u015flemini paran\u0131n kendisine geri d\u00f6nmesi i\u00e7in de\u011fi\u015ftirmeyi ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Al\u0131c\u0131 taraf, bir \u00e7ift anahtar \u00fcretir ve a\u00e7\u0131k anahtar\u0131 imzalamadan \u00f6nce g\u00f6nderen tarafa verir. Bu sayede, g\u00f6nderen ki\u015finin \u00f6nceden bir blok zinciri haz\u0131rlamas\u0131 ve ard\u0131ndan, \u00fczerinde u\u011fra\u015farak \u00f6ne ge\u00e7ti\u011fi \u015fansl\u0131 bir anda i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015ftirmesi engellenir. \u0130\u015flem g\u00f6nderildi\u011finde ise, sald\u0131rgan g\u00f6nderici gizli bir bi\u00e7imde i\u015flemin farkl\u0131 bir versiyonunu i\u00e7eren paralel bir sahte zincir \u00fcretmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n

Al\u0131c\u0131 taraf, i\u015flemin bir blo\u011fa dahil edilmesini ve ard\u0131ndan, blo\u011fa z blok daha eklenmesini beklemektedir. Sald\u0131rgan\u0131n tam olarak ne kadar ilerleme kaydedebildi\u011fini bilmiyordur. Ancak, g\u00fcvenli bloklar\u0131n genelde ortalama olarak beklenen zamanda \u00fcretildiklerini kabul edersek, sald\u0131rgan\u0131n potansiyel ilerleme miktar\u0131, beklenen sonuca g\u00f6re bir Poisson da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 olacakt\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sald\u0131rgan\u0131n bir ihtimal yeti\u015febilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplamak i\u00e7in, her ilerleme miktar\u0131n\u0131n Poisson yo\u011funlu\u011funu, bu noktadan itibaren yeti\u015febilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u00e7arpmal\u0131y\u0131z:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sonsuz da\u011f\u0131l\u0131m kuyru\u011funun toplam\u0131n\u0131 almaktan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in tekrar d\u00fczenleyelim:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

C koduna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrelim:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Birka\u00e7 denemenin ard\u0131ndan g\u00f6zlendi\u011fi \u00fczere, ihtimal z ye ba\u011fl\u0131 olarak katlanarak azalmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

P’yi %0.1 den k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011ferler i\u00e7in hesaplad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n

Bu makalede size g\u00fcven bazl\u0131 olmayan bir dijital transfer sistemini a\u00e7\u0131klad\u0131k. Makalemize, dijital imzalardan ortaya \u00e7\u0131kan s\u0131radan bir para sistemi modeliyle ba\u015flad\u0131k. Bu sistem i\u015flem sahipli\u011fini mant\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6netebilmekteydi. Ancak iki y\u00f6nl\u00fc harcama sorununu engelleyemedi\u011fi i\u00e7in yetersizdi. Bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ise, i\u015flem ge\u00e7mi\u015fini kaydetmek amac\u0131yla i\u015f kan\u0131t\u0131 modelini kullanan e\u015fler aras\u0131 bir a\u011f \u00f6nerisinde bulunduk.<\/p>\n\n\n\n

Bu ge\u00e7mi\u015fin de\u011fi\u015ftirilmesi, i\u015flem g\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu d\u00fcr\u00fcst d\u00fc\u011f\u00fcmlerde yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece imkans\u0131za yak\u0131nd\u0131r. Bu i\u015flem a\u011f\u0131, kendi tekd\u00fczeli\u011fi i\u00e7inde hayli dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. D\u00fc\u011f\u00fcmler tek seferde \u00e7ok az e\u015fg\u00fcd\u00fcm ile \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Kimlik do\u011frulamas\u0131na gerek olmayacakt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc iletiler belirlenen bir y\u00f6ne do\u011fru y\u00f6nlendirilmezler ve di\u011fer d\u00fc\u011f\u00fcmler izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rlar. D\u00fc\u011f\u00fcmler istedikleri an a\u011fdan kopabilirler veya tekrar dahil olabilirler. D\u00fc\u011f\u00fcmler, i\u015f kan\u0131t\u0131 zincirini kendileri a\u011fda yokken yap\u0131lan i\u015flemlerin bir kan\u0131t\u0131 olarak kabul eder. D\u00fc\u011f\u00fcmler i\u015flem g\u00fc\u00e7leriyle do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak oy kullan\u0131rlar. D\u00fc\u011f\u00fcmler ge\u00e7erli bloklar \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ve zincirlerin uzamalar\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. Bunu yaparak i\u015flemleri onaylad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6sterirler, zincirde \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131nda ise i\u015flemi reddetmi\u015f olurlar. Sistemin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu t\u00fcm kurallar bu mekanizme i\u00e7erisindeki temel mant\u0131kla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu makalede size g\u00fcven bazl\u0131 olmayan bir dijital transfer sistemini a\u00e7\u0131klad\u0131k. Bu ge\u00e7mi\u015fin de\u011fi\u015ftirilmesi, i\u015flem g\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu d\u00fcr\u00fcst d\u00fc\u011f\u00fcmlerde yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece imkans\u0131za yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":39,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[15,14,18,19,17,16],"class_list":["post-16","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkce","tag-bitcoin","tag-blockchain","tag-btc","tag-crypto","tag-cryptocurrency","tag-peertopeer"],"yoast_head":"\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\t\n\t\n\n\n\t\n\t\n\t\n